‘Als we verzoening blijven uitsluiten, is herdenking slechts prolongatie van slachtofferschap’

DOOR GERARD SMETS

Ontroering overviel me toen ik het verbannen gedicht ‘foute keuze’ van de 15-jarige Auke Siebe Dirk las. Wat als de Duitsers de oorlog in hun voordeel hadden geslecht? Was de oom van Auke Siebe Drik dan nu als held geëerd? Wat als de wind anders had gestaan? Het liet me denken aan de ‘ wind van het lot’ uit Bert Hellinger’s boek ‘ ‘De verborgen dynamiek van Familiebanden’.

“Een man vertelde hoe hij als jongen op een hoge heuvel zat en zag hoe zijn dorp werd aangevallen en in de as werd gelegd door bewoners van een naburig dorp, dat tot een andere religie behoorde. Hij vertelde van zijn haat tegen deze mannen, hoewel hij verschillende van hen goed kende en zelfs graag mocht.
Hij vertelde hoe er zich, terwijl hij toekeek een gedachte aan hem opdrong:
Wat zou ik voelen als ik in een van die gezinnen geboren was?
Als de wind mijn ziel nu eens een paar honderd meter uit de koers had geblazen,
zodat ik in de buik van een van die moeders terecht was gekomen,
in plaats van in de buik van mijn moeder?
Dan zou ik overwinning en trots voelen, geen verdriet en woede, zoals nu.
Ik zou ons haten en hen liefhebben.”

Wat als de wind toen anders had gestaan? Als de Duitsers de oorlog hadden gewonnen?
Kan een oorlog überhaupt gewonnen worden? Zijn er in een oorlog niet enkel verliezers? Grote verliezen bij alle partijen… Daders en slachtoffers in beide kampen…

Als we verzoening blijven uitsluiten, is herdenking slechts prolongatie van slachtofferschap. We vergeten dan even dat wij niet enkel offers hebben gebracht maar ook slachtoffers hebben gemaakt. Slachtoffer en daderschap gaan hand in hand.

Hoe kunnen we gedenken als we nog steeds vervloeken?
Hoe kunnen we ons hart luchten als we het nog steeds vullen met haat?
Hoe kunnen we vrij zijn als we onze jongeren die vrij spreken uitsluiten?
Velen slepen de last van het verleden nog steeds rancuneus voort.
Pijnlijke geschiedenis wordt vervlochten met de nog onbevlekte toekomst.
Zo wordt de last van ooit gemaakte keuzes aan volgende generaties doorgegeven.
Bitter verdriet wordt zo steeds weer gewroken en blijft slachtoffers maken.
De slachtoffers van toen worden daders van nu.

Wat is vrijheid als we onszelf nog steeds opsluiten in een korset van vijandschap?
Laten we het leven vieren door alle slachtoffers te gedenken en te treuren om alle verdriet. Dat van vroeger en dat nu nog door-echoot in familiegeschiedenissen.
Laten we blij zijn dat namen klinken en bijbehorende verhalen worden verteld.
Laten we luisteren naar de vergevingsgezindheid van jongeren en hen met hun verhaal insluiten in ons hart. Laten we blij zijn met het samenzijn, ook al wenen we bitter verdriet om alles wat ons ontviel en nooit meer terug zal komen. Laten we ook de oom van Auke Siebe Dirk eren. Net als de vele – veel te vele – andere offers die zijn gebracht door zowel daders als slachtoffers.

Laten we het leven vieren door alle doden te gedenken.
Laten we blij zijn met het samenzijn, ook al wenen we bitter verdriet om dat wat was en komt er in deze tranenvloed ruimte voor nieuw leven. Een ander bewustzijn. We zijn immers maar een keer slachtoffer, daarna is het een keuze. Een goede of foute keuze doet er dan niet meer toe. De tijd laat zich niet keren. Wij kunnen nu wel zelf bepalen hoe we een situatie interpreteren en voortleven. Niets heeft immers betekenis in zichzelf, alleen de betekenis die wij er aan geven. Wellicht kunnen we dodenherdenking de betekenis geven die erbij past of zoals het woord al zegt, de doden herdenken. Ieder met zijn of haar eigen verhaal en geschiedenis zodat alles er mag zijn en samen kan komen in het leven nu.

 

8 reacties op “‘Als we verzoening blijven uitsluiten, is herdenking slechts prolongatie van slachtofferschap’

  1. Wat is werkelijk een keuze in het licht van het leven en de dood. Wat weten we werkelijk. Het is te simpel om te schrijven dat je na een keer een slachtofferschap een keuze is…dat heeft het systemisch werk meerdere keren laten blijken. Daarom is het zicht op verstrikkingen niet voor niets een belangrijk onderdeel.

    Het je beroepen op slachtofferschap is wat anders, maar dat is niet hetzelfde als bewust een keuze doen van het dader of slachtofferschap. Was het maar zo eenvoudig.

    Geraakt door het werk van Van der Leeuw raakt ook systemische vibraties die ons alleen ten diepste kunnen vasthouden als wij er ook zelf iets mee hebben. Met andere woorden, meeresoneren…wellicht zit daar een onbedoeld slachtofferschap waardoor we de mensen geneigd zijn het daderschap op te pakken. Met andere woorden, voordat we weten delen we woorden waardoor we zelf gerakten tot kampen die we niet zouden moeten willen kiezen…soms is het niet doen, het niet kiezen maar stilstaan, zwijgen, al was het maar twee minuten voldoende voor een stil besef van het grotere waarin wij gedragen zijn. Het grotere waarvan wij het fijne niet kennen noch echt kunnen begrijpen…dan slechts een glimp van de werkelijkheid ervan te ervaren.

    Verzoening begint bij ons, bij u en mij en dat betekent wellicht ook verzoening met de tijd die nog niet rijp lijkt voor de diepere wijsheid van alle eeuwen; dat wij allen mens zijn en ons daarin verbonden weten. Samen één inplaats van afgescheiden.

  2. In iedere strijd, welke je ook kiest, draag je als uiterlijke winnaar het verlies in je, en als verliezer zal innerlijk je gewin ontdekken.
    Ik geloof dat niemand verkeerde keuzes maakt. De keuze die je maakt is altijd gericht op verbetering of bevestiging van de situatie waarin je je bevindt.
    Rond 4 mei denk ik weer aan mijn Oma, op het platteland, die (zoals de romantische verhalen doen vertellen) de Duitsers binnenliet in de tuinen en ze vette konijnen aanbood, met al haar verleidelijkheid en charme. Er zaten twee Joodse families ondergedoken op zolder.
    Rond je 15e levensjaar hebben wij ons allemaal wel eens afgevraagd hoe het zou zijn als je ergens anders was geboren; op paleis Soestdijk als prinsesje? Of bij die familie waar je zo graag kwam? Of juist dankbaar dat je juist niet bij die familie..
    Hebben we niet allemaal bepaalde facetten verafschuwd (in religie/houding/beroep etc.) om ons heen?
    Zo gewoon en prachtig is de schoonheid van het gedicht van Auke, het geeft zijn pure beleving weer.
    Het is alles en iedereen, puur beleven, in iedere ontmoeting, in iedere oorlog en iedere bevrijding, er is geen verschil.

  3. Je blog is mij uit het hart gegrepen Gerard.

    Ik vind het een gemiste kans dat dit gedicht niet voorgedragen mag worden. Wat een prachtig inzicht biedt de jonge schrijver ons, ook later nog eens in zijn commentaar op het ‘verbod’. Daar kunnen velen van leren.

    E.e.a. leidt er m.i. toe dat de dader-slachtoffer-dynamiek blijft bestaan en daarvoor is herdenken nou net niet bedoelt. Voor mijn eigen omgaan met / verwerking van deze dynamiek vertaalde ik ‘Der Abschied’ van Bert Hellinger en dat kreeg de veelzeggende titel: ‘Dader en slachtoffers voorbij’. Zo zou het moeten zijn: het slachtoffer sluit de dader in zijn hart. Niet eenvoudig maar wel met diepe impact.

  4. Als ik het gedicht nogmaals lees, en de woorden ‘verkeerd’ en ‘verkeerde’ weglaat, die zijn ingevuld vanuit een gekleurde terugblik, het geheel evaluerend, dan geeft dat het gedicht een totaal andere lading.
    Een pure keuze in het moment zelf kan nooit een verkeerde keuze zijn.

  5. Dank voor jullie reacties,
    Hilbrand inderdaad verzoening begint bij ons en blijkbaar is het nog een hele klus.
    Wilma je Oma is er zo ook even als ik je verhaal lees, kwetsbaar, krachtig en mooi. Inderdaad ook bijzonder als je de woorden verkeerd weglaat – het wordt echt een heel ander gedicht – zachter, milder…
    zo had ik er nog niet naar gekeken – dank je hiervoor.
    Boudewijn zo is het maar net, met het welkom begint ook het afscheid – beide zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. en zo is het ook met dader- en slachtofferschap.
    Morgen zal ik in ieder geval alle doden gedenken en dan even zonder woorden … diep in stilte met een open hart.

  6. Pingback: ‘Als we verzoening blijven uitsluiten, is herdenking slechts prolongatie van slachtofferschap’ | Familieopstellingen in Amsterdam | Systemisch Werk | Scoop.it

  7. Er is iets heel anders waar ook nog rekening mee gehouden dient te worden. Niet iedereen in de Nederlandse samenleving is in staat om een delicaat gedicht als dat van Auke in de juiste contekst te plaatsen. Er is een groepering die een dergelijk gedicht uit z’n verband getrokken als aansporing tot antisemitisch geweld kan opvatten. Onderschat de krachten niet die in de samenleving een rol spelen.
    Ik heb me de afgelopen tijd behoorlijk geërgerd aan veel spirituele discussies waarin ‘de Joden’ worden afgeschilderd als mensen die rente trekken van hun slachtofferschap omdat ze de dualiteit daderschap-slachtofferschap niet zouden begrijpen. Dan zeg ik op mijn beurt: ‘de Joden’ bestaan niet en als Jodin kan ik jullie verzekeren dat het gedicht van Auke heus wel gehoord wordt in Joodse kring maar dat het van wijsheid getuigt om dit delicate gedicht met zoveel gespuis in onze samenleving niet op 4 mei op de Dam voor te laten lezen. Dat is vragen om problemen. Antisemitisme is een actueel probleem en voor de meeste niet-Joden een ver van mijn bed show. Daarom is het in spirituele kring vermoedelijk ook makkelijk om generaliserend over ‘de Joden’ te praten als mensen die het fenomeen slachtofferschap-daderschap niet begrijpen. Dan kan ik echter u uit de droom helpen: de zeer rijke spirituele traditie van het Jodendom behoeft geen belerend vingertje uit spiritueel Nederland.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *